Premies voor ziektekosten- en zorgverzekering die aan de belastingplichtige zijn terugbetaald, zijn ook onderworpen aan verrekening of bijtelling op grond van § 10 lid 4b zin 2 en 3 EStG, wanneer zij berusten op een terugdraaiing of een met terugwerkende kracht doorgevoerde wijziging van de socialeverzekeringsverhouding. Welke regels op grond van § 10 lid 4b EStG bij een premieteruggave in acht moeten worden genomen, wordt toegelicht aan de hand van een recent gewezen BFH-uitspraak.
Wettelijke regeling: premieteruggaven op grond van § 10 lid 4b EStG
Ontvangt de belastingplichtige premieteruggaven voor uitgaven volgens § 10 lid 1 nr. 2 tot en met 3a EStG, dan moeten deze worden verrekend met de onder het betreffende nummer in aanmerking genomen uitgaven van het aanslagjaar (§ 10 lid 4b zin 2 EStG). Blijft na deze verrekening een teruggaveoverschot bestaan bij de uitgaven volgens § 10 lid 1 nr. 3 en 4 EStG, dan wordt dit bij het totale inkomen geteld (§ 10 lid 4b zin 3 EStG).
De reden voor de premieteruggave is daarbij niet van belang.
Geschil: premieteruggaven over meerdere jaren als gevolg van sociaalrechtelijke procedures
De eisers zijn gehuwd en zijn in het betreffende jaar 2017 gezamenlijk in de inkomstenbelasting aangeslagen. De eiser ontving in het aanslagjaar 2017 pensioenuitkeringen en de eiseres ontving een uitkering uit de wettelijke pensioenverzekering.
Daarnaast werd in 2017 door de X-ziektekostenverzekeraar een premieteruggave van de basis-ziektekostenverzekering en -zorgverzekering aan de belastingplichtige uitbetaald over de jaren 2003 tot en met 2016 ter hoogte van € 39.509,40. De aanleiding hiervoor was een in dat jaar ten gunste van de belastingplichtige beslechte zaak voor de sociaalrechtelijke rechtbank. Daaruit volgde dat de eiseres in de teruggaveperiode ten onrechte tot de vrijwillige ziektekostenverzekering was gerekend, terwijl zij feitelijk aan de voorwaarden voor de verplichte verzekering voldeed. De socialeverzekeringsverhouding werd daarom met terugwerkende kracht aangepast.
In afwijking van de opvatting van de eisers heeft de Belastingdienst de premieteruggave verwerkt op grond van § 10 lid 4b EStG en deze eerst verrekend met de in het aanslagjaar betaalde premies voor de ziektekosten- en zorgverzekering (§ 10 lid 4b zin 2 EStG). Het resterende teruggaveoverschot van € 37.719 werd vervolgens bij het totale inkomen geteld (§ 10 lid 4b zin 3 EStG). Tegen deze beslissing tekenden de eisers bezwaar aan, omdat naar hun mening premieteruggaven die voortkomen uit een wijziging van de verzekeringsverhouding niet onder § 10 lid 4b EStG vallen.
BFH-uitspraak (arrest van 22 maart 2023, X R 27/21): premieteruggaven moeten op grond van § 10 lid 4b EStG in aanmerking worden genomen
Zowel het FG als de BFH oordeelden in deze zaak in het voordeel van de Belastingdienst.
In beginsel moet het begrip „terugbetaalde uitgaven” uit § 10 lid 4b EStG ruim worden uitgelegd. Tot de uitgaven behoren alle uitgaven die in geld of geldswaarde bestaan en het vermogen van de belastingplichtige verminderen. Teruggaven volgens § 10 lid 4b zin 2 en 3 EStG zijn een omkering van uitgaven in geld of geldswaarde, die aan het vermogen van de belastingplichtige worden toegevoegd. De feitelijke of juridische reden voor de toevoeging is daarbij niet relevant. Specifiek met betrekking tot dit geschil zijn er in de uitleg en de rechtspraak bij § 10 lid 4b EStG geen aanwijzingen dat het in aanmerking nemen van premieteruggaven is uitgesloten wanneer deze samenhangen met een wijziging van de verzekeringsstatus met terugwerkende kracht.
Geen wijziging met terugwerkende kracht van de aanslagen uit de betrokken jaren op grond van §§ 173 e.v. AO
De sinds 01-01-2012 gewijzigde § 10 lid 4b EStG dient ter vereenvoudiging van premieteruggaven. Daardoor hoeven teruggaveoverschotten na verrekening met uitgaven in de aanslagjaren niet langer met terugwerkende kracht te worden verrekend met de uitgaven uit de jaren van betaling, en hoeven onherroepelijke belastingaanslagen niet meer te worden gewijzigd. In plaats daarvan worden teruggaveoverschotten op grond van § 10 lid 4b zin 3 EStG bij het totale inkomen geteld. Dit bespaart aanzienlijke administratieve lasten.
Geen schending van het grondwettelijke verbod van terugwerkende kracht Op alle teruggaven die na 31-12-2011 aan de belastingplichtige worden gedaan en onder § 10 lid 4b vallen, zijn de sinds 2012 geldende regels van § 10 lid 4 zin 2 en 3 EStG van toepassing. Teruggaven worden dus ook in de verrekening en/of bijtelling betrokken wanneer zij berusten op uitgaven die de belastingplichtige vóór dat moment in een eerder aanslagjaar heeft gedaan.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Hoe worden terugbetaalde ziektekosten- en zorgverzekeringspremies fiscaal behandeld?
Volgens § 10 Abs. 4b Satz 2 EStG worden terugbetaalde premies eerst verrekend met de in het terugbetalingsjaar betaalde uitgaven van dezelfde soort. Blijft er een terugbetalingsoverschot over bij premies volgens § 10 Abs. 1 Nr. 3 en 4 EStG, dan wordt dit conform § 10 Abs. 4b Satz 3 EStG bij het totale inkomen opgeteld. De reden van de terugbetaling speelt daarbij geen rol.
Moeten retroactieve premierestituties uit socialezekerheidsprocedures volgens § 10 Abs. 4b EStG worden opgenomen?
Ja. De BFH heeft met arrest van 22-03-2023 (X R 27/21) beslist dat ook premierestituties die berusten op een terugdraaiing of retroactieve wijziging van de socialezekerheidsverhouding, onder het verrekenings- en bijtellingsmechanisme van § 10 Abs. 4b EStG vallen. Het begrip 'gerestitueerde uitgaven' moet ruim worden uitgelegd; de rechtsgrond van de restitutie is daarbij niet relevant.
Worden onherroepelijke belastingaanslagen bij premierestitutie met terugwerkende kracht gewijzigd?
Nee. Sinds de herziening van § 10 Abs. 4b EStG per 01.01.2012 vindt geen correctie met terugwerkende kracht meer plaats van de aanslagen over de oorspronkelijke betaaljaren. In plaats daarvan worden restituties in het jaar van ontvangst verrekend of als restitutieoverschot bij het totaalbedrag van de inkomsten opgeteld. Hiermee wordt administratieve rompslomp voorkomen.
Is er bij toepassing van § 10 lid 4b EStG op oude jaren sprake van een schending van het terugwerkende-krachtverbod?
Nee. De sinds 2012 geldende regelingen zijn van toepassing op alle restituties die na 31-12-2011 zijn ontvangen, ook wanneer de onderliggende premies in eerdere aanslagperioden zijn betaald. De BFH ziet hierin geen schending van het grondwettelijke terugwerkende-krachtverbod.
Wat geldt als "vergoede uitgave" in de zin van § 10 Abs. 4b EStG?
Vergoede uitgaven omvatten alle teruggaven in geld of geldswaarde die het vermogen van de belastingplichtige verhogen en een omkering van eerdere uitgaven vormen. Het begrip moet ruim worden uitgelegd; de feitelijke of juridische grond van de toevloed is daarbij niet van belang. Ook vergoedingen op basis van een gewijzigde verzekeringsplicht vallen hieronder.