Door het wegvallen van hun hoofdactiviteit en zeker ook om financiële redenen worden gepensioneerden na beëindiging van hun hoofdberoep steeds vaker opnieuw zelfstandig of bedrijfsmatig actief (bijv. als schrijver, ambachtsman, dienstverlener enz.). Voor de uitoefening van het beroep en om administratieve redenen dient daarbij vaak de werkkamer thuis als centraal onderdeel van de onderneming. De fiscale vraag is logischerwijs vaak of de kosten voor de werkkamer thuis (volledig) aftrekbaar zijn.
Pensioenuitkeringen blijven buiten beschouwing
Om te beoordelen of de werkkamer aftrekbaar is, geldt op grond van § 4 Abs. 5 Satz 1 Nr. 6b Satz 2 EStG de voorwaarde dat de werkkamer het middelpunt van de gehele bedrijfsmatige en beroepsmatige activiteit vormt. In beginsel worden daarbij alleen die inkomsten meegeteld waarvoor de belastingplichtige in het betreffende belastingjaar werkzaam moet zijn. Om die reden blijven pensioenuitkeringen volgens § 19 Abs. 2 Satz 2 Nr. 1 Buchst. a EStG buiten beschouwing bij de beoordeling of de werkkamer het middelpunt van de gehele bedrijfsmatige en beroepsmatige activiteit vormt (BFH-arrest van 11 november 2014 – VIII R 3/12, BStBl II 2015 p. 382). Uiteindelijk hoeven dus alleen de ruimtelijke factoren nog te worden getoetst (bijv. afgescheiden ruimte, vrijwel geen verder privégebruik). Het arrest van de BFH over pensioenuitkeringen wordt in de literatuur ook toegepast op de inkomsten uit AOW/pensioen (Schütze, HFR 2015 p. 851).
Forfait voor erkenning van de werkkamer
In plaats van aftrek van de volledige kosten voor de werkkamer kunnen belastingplichtigen ook zonder bewijsstukken een forfait van 1.260 EUR per jaar in aftrek brengen (§ 4 Abs. 5 Satz 1 Nr. 6b Satz 3 EStG). Bij aanvang van de zelfstandige/bedrijfsmatige activiteit in de loop van het jaar moet het forfait worden gekort voor elke volle maand waarin niet aan de voorwaarden voor de werkkamer thuis werd voldaan (§ 4 Abs. 5 Satz 1 Nr. 6b Satz 4 EStG). Aftrek van de volledige kosten zonder gebruik van het forfait is echter eveneens pas mogelijk wanneer aan de voorwaarden voor de werkkamer thuis is voldaan. Het forfait is wat de tijdsmatige inaanmerkingneming betreft dus gelijkgesteld met de volledige kostenaftrek. Daarnaast geldt het jaarforfait persoonsgebonden. Dat betekent: oefent de belastingplichtige meerdere zelfstandige/bedrijfsmatige activiteiten in deze werkkamer thuis uit, dan kan het forfait slechts eenmaal in aftrek worden gebracht. Hetzelfde geldt voor de volledige kostenaftrek voor de werkkamer thuis. Ook in dat geval kan de belastingplichtige de kosten voor de werkkamer slechts eenmaal in aanmerking nemen. De volledige kostenaftrek dan wel het forfait moet bij meerdere zelfstandige/bedrijfsmatige activiteiten van één belastingplichtige echter naar rato van het gebruiksaandeel van de respectieve activiteit in de werkkamer worden verdeeld.
Gebruik van de werkkamer thuis door meerdere belastingplichtigen
Gebruiken meerdere personen (bijv. echtgenoten of geregistreerde partners) gezamenlijk een werkkamer thuis, dan moeten de voorwaarden voor erkenning van de werkkamer per belastingplichtige afzonderlijk worden getoetst. Is er bij beiden na de toetsing sprake van een werkkamer thuis, dan mogen de uitgaven door degene die deze economisch draagt in aftrek worden gebracht. Vindt de betaling van de uitgaven in verband met de werkkamer thuis plaats via een gezamenlijke rekening, dan mogen deze uitgaven door de betreffende debiteur (zo nodig met verdeling) in aanmerking worden genomen. Staat de elektriciteitsafrekening bijv. op naam van de echtgenote, dan mag zij de kosten daarvoor in het kader van de inkomstenbelastingaangifte aftrekken.
Aanwijzing: werkkamer als noodzakelijk ondernemingsvermogen
Een werkkamer thuis moet bij zelfstandig/bedrijfsmatig gebruik in de regel als noodzakelijk ondernemingsvermogen worden geactiveerd. Dit geldt in elk geval wanneer de waardegrenzen van § 8 EStDV worden overschreden.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Tellen pensioenuitkeringen of rentes mee bij het bepalen van het middelpunt van de werkzaamheid voor de werkkamer?
Nee. Bij de toets of de werkkamer thuis het middelpunt van de gehele bedrijfs- en beroepsmatige werkzaamheid vormt (§ 4 Abs. 5 Satz 1 Nr. 6b Satz 2 EStG), blijven pensioenuitkeringen volgens § 19 Abs. 2 Satz 2 Nr. 1 Buchst. a EStG buiten beschouwing (BFH-arrest van 11.11.2014 – VIII R 3/12). De vakliteratuur past dit ook toe op renteninkomsten. Doorslaggevend zijn uitsluitend inkomsten die een actieve werkzaamheid in het belastingjaar vereisen.
Hoe hoog is de jaarforfait voor de werkkamer en wanneer wordt deze gekort?
In plaats van de volledige kosten kan een jaarforfait van 1.260 EUR zonder bewijsstukken worden opgevoerd (§ 4 Abs. 5 Satz 1 Nr. 6b Satz 3 EStG). Bij aanvang van de werkzaamheden gedurende het jaar wordt de forfait gekort voor elke volledige maand waarin niet aan de voorwaarden voor een werkkamer thuis werd voldaan. Zowel de forfait als de volledige kostenaftrek vereisen dat de werkkamer het middelpunt van de werkzaamheden vormt.
Kan een gepensioneerde de kosten van een werkkamer bij meerdere zelfstandige activiteiten meerdere keren aftrekken?
Nee. Het jaarforfait van 1.260 EUR respectievelijk de volledige kostenaftrek is persoonsgebonden en kan in totaal slechts één keer worden benut. Bij meerdere zelfstandige of bedrijfsmatige activiteiten in dezelfde werkkamer moeten de kosten respectievelijk het forfait naar rato van het gebruik over de afzonderlijke activiteiten worden verdeeld.
Hoe wordt een door echtgenoten gezamenlijk gebruikte werkkamer fiscaal behandeld?
De voorwaarden voor de werkkamer thuis moeten per gebruiker afzonderlijk worden getoetst. Zijn deze bij beiden vervuld, dan mag telkens degene die de kosten economisch draagt deze in aftrek brengen. Bij betaling via een gemeenschappelijke rekening kan de feitelijke schuldenaar de kosten claimen – staat bijvoorbeeld de energierekening op naam van de echtgenote, dan kan zij deze uitgaven aftrekken.
Behoort een werkkamer thuis bij zelfstandige werkzaamheid tot het ondernemingsvermogen?
Bij zelfstandig of bedrijfsmatig gebruik moet de werkkamer thuis in de regel als noodzakelijk ondernemingsvermogen worden geactiveerd, voor zover de waardegrenzen van § 8 EStDV worden overschreden. Dit heeft gevolgen voor de latere realisatie van stille reserves, met name bij staking van de werkzaamheden of verkoop van het onroerend goed.