Artsen die als honorair-arts in een ziekenhuis werkzaam zijn, moeten in deze hoedanigheid in de regel niet als zelfstandigen worden aangemerkt, maar zijn als werknemer van het ziekenhuis sociaalverzekeringsplichtig (BSG, uitspraak van 4-6-2019 – B 12 R 11/18 R).
Achtergrond: onder dienstbetrekking wordt verstaan het in loondienst verrichten van arbeid, met name binnen een arbeidsverhouding. Aanwijzingen voor een dienstbetrekking zijn werkzaamheden volgens instructies en de inbedding in de arbeidsorganisatie van de instructiegever (§ 7 Abs. 1 SGB IV).
Hierover overwogen de rechters van het BSG verder:
• Bij werkzaamheden als arts is een sociaalverzekeringsplichtige dienstbetrekking niet bij voorbaat uitgesloten wegens de bijzondere aard van de geneeskundige behandeling als dienst "van hogere orde".
• Beslissend is of de betrokkenen gebonden zijn aan instructies dan wel zijn ingebed in een arbeidsorganisatie.
• Dit laatste is bij artsen in een ziekenhuis in de regel het geval, omdat daar een hoge mate van organisatie heerst waarop de betrokkenen geen eigen, ondernemende invloed hebben.
• Zo zijn anesthesisten – zoals de arts in de leidende zaak – bij een operatie doorgaans onderdeel van een team dat met taakverdeling onder leiding van een verantwoordelijke moet samenwerken.
• Ook werkzaamheden als zaalarts veronderstellen in de regel dat de betrokkenen zich voegen naar de bestaande structuren en processen.
In de leidende zaak was de arts herhaaldelijk werkzaam tijdens dag- en bereikbaarheidsdiensten en overwegend op de OK.
• Daarbij komt dat honorair-artsen bij hun werkzaamheden vrijwel uitsluitend gebruikmaken van personele en materiële middelen van het ziekenhuis. Zo was de arts hier, niet anders dan bij het ziekenhuis in loondienst zijnde artsen, volledig ingebed in de bedrijfsvoering.
• Ondernemende beslissingsruimte ontbreekt bij werkzaamheden als honorair-arts in een ziekenhuis in de regel. De hoogte van het honorarium is slechts een van de vele in de totaalafweging mee te nemen indicaties en in dit geval niet doorslaggevend.
• Een eventueel tekort aan vakkrachten in de zorgsector heeft geen invloed op de juridische beoordeling van het bestaan van verzekeringsplicht. Sociaalrechtelijke regelingen over verzekerings- en premieplicht kunnen niet buiten werking worden gesteld om de aantrekkelijkheid van het beroep te vergroten door een van sociale premies "ontlaste" en daardoor hogere beloning mogelijk te maken.
Bron: BSG, persbericht van 4-6-2019 (il)
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Zijn honorair-artsen in een ziekenhuis socialezekerheidsplichtig?
Ja, volgens het BSG-arrest van 4.6.2019 (B 12 R 11/18 R) worden honorair-artsen die in een ziekenhuis werkzaam zijn, in de regel aangemerkt als werknemers in loondienst en zijn zij daarmee socialezekerheidsplichtig. Een zelfstandige activiteit is slechts in atypische uitzonderingsgevallen aan de orde. Doorslaggevend is de integratie in de arbeidsorganisatie van het ziekenhuis.
Welke criteria pleiten bij honorair-artsen voor een dienstbetrekking?
Doorslaggevend zijn de integratie in de arbeidsorganisatie van het ziekenhuis en gebondenheid aan instructies (§ 7 Abs. 1 SGB IV). Honorair-artsen maken overwegend gebruik van personele en materiële middelen van het ziekenhuis en werken – bijvoorbeeld in het OK-team of als afdelingsarts – arbeidsverdelend binnen vooraf bepaalde structuren. Eigen ondernemersbeslissingen zijn daarbij doorgaans niet mogelijk.
Sluit de hoge kwalificatie van een arts als 'dienst van hogere aard' een socialeverzekeringsplicht uit?
Nee. Het BSG (Duitse federale sociale rechtbank) maakt duidelijk dat de bijzondere kwaliteit van de medische zorg een socialeverzekeringsplichtige arbeidsverhouding niet bij voorbaat uitsluit. Doorslaggevend is uitsluitend of de arts onder gezagsverhouding werkt en in de arbeidsorganisatie is geïntegreerd.
Welke rol speelt de hoogte van het honorarium bij de statusbeoordeling?
De hoogte van het honorarium is slechts één van vele indicaties binnen de totaalafweging en niet alleen doorslaggevend. Ook een honorarium dat duidelijk boven het cao-loon ligt, leidt niet automatisch tot het aannemen van een zelfstandige werkzaamheid wanneer de overige kenmerken op een integratie in de organisatie wijzen.
Rechtvaardigt het tekort aan vakkrachten in de zorgsector een afwijkende beoordeling?
Nee. Het BSG heeft uitdrukkelijk vastgesteld dat een tekort aan vakkrachten geen invloed heeft op de juridische beoordeling van de verzekeringsplicht. Sociaalrechtelijke regelingen mogen niet buiten werking worden gesteld, alleen om het beroep door een van sociale premies ontziene hogere beloning aantrekkelijker te maken.